Wilgotność na poddaszu zimą – jaka jest prawidłowa?

Jaka wilgotność na poddaszu zimą jest najlepsza?

Jeżeli poddasze stanowi normalną, ogrzewaną część domu, można przyjąć następujący praktyczny podział:

Wilgotność względna	Jak interpretować wynik zimą?
poniżej 30%	powietrze jest bardzo suche
30–40%	dość sucho, ale zimą taki wynik bywa częsty
40–50%	bardzo dobry zakres dla większości ogrzewanych pomieszczeń
50–60%	nadal typowy zakres, lecz warto obserwować okna i chłodne skosy
powyżej 60%	jeśli taki poziom utrzymuje się długo, trzeba sprawdzić wentylację i źródła wilgoci
około 70% i więcej	na ogrzewanym poddaszu to wyraźny sygnał do znalezienia przyczyny

Nie należy jednak traktować granicy 60% jak przełącznika, po którego przekroczeniu natychmiast pojawi się problem. Kondensacja zależy również od temperatury powietrza oraz temperatury szyby, ściany, ramy okiennej czy innego elementu.

W dobrze ogrzewanym pokoju 55% może nie powodować żadnych widocznych problemów. Natomiast przy tej samej wilgotności na bardzo zimnym fragmencie okna dachowego mogą już powstawać krople wody.

Poddasze użytkowe i zimny strych to dwie różne sytuacje

Najczęstszy błąd polega na stosowaniu zakresu 40–60% do każdego miejsca znajdującego się pod dachem.

Ogrzewane poddasze użytkowe

W sypialni, gabinecie czy pokoju dziecięcym pod skosami sytuacja przypomina pozostałą część domu. Temperatura wynosi zazwyczaj około 18–22°C, a mieszkańcy stale dostarczają do powietrza parę wodną przez oddychanie, kąpiel, gotowanie czy suszenie prania.

Tutaj zakres 40–60% wilgotności względnej jest rozsądnym punktem odniesienia.

Jeżeli jednak przy 55–60% zimą regularnie pojawia się woda na szybach, mokry glif albo zawilgocenie narożników, nie należy bronić konkretnego wyniku na higrometrze. W pierwszej kolejności trzeba poprawić odprowadzanie wilgoci i sprawdzić, czy powierzchnie nie wychładzają się nadmiernie.

Nieogrzewany strych

Na zimnym strychu sytuacja wygląda inaczej. Temperatura może być tylko kilka stopni wyższa od temperatury zewnętrznej, dlatego sama wilgotność względna potrafi być znacznie wyższa niż w części mieszkalnej.

Nie ma sensu na siłę utrzymywać na zimnym strychu 40–60%.

Znacznie ważniejsze są inne sygnały:

• krople wody na gwoździach lub poszyciu,
• szron pod pokryciem podczas mrozów,
• mokre krokwie,
• zawilgocona izolacja,
• zapach stęchlizny,
• naloty na drewnie,
• powtarzające się skropliny po odwilży.

Jeżeli takie objawy się pojawiają, problemem może być dopływ ciepłego i wilgotnego powietrza z domu, niewłaściwa wentylacja strychu, nieszczelność warstwy oddzielającej część ogrzewaną od zimnej albo przeciek dachu.

Sam odczyt 70% na zimnym strychu nie pozwala więc jeszcze postawić diagnozy.

Dlaczego 60% zimą czasem okazuje się za dużo?

Wilgotność względna nie mówi, ile wody znajduje się na szybie lub w ścianie. Informuje, jak dużo pary wodnej zawiera powietrze w stosunku do maksymalnej ilości, jaką może ono utrzymać przy danej temperaturze.

Gdy wilgotne powietrze zetknie się z zimną powierzchnią, ochładza się. Jeżeli temperatura powierzchni spadnie poniżej punktu rosy, para zaczyna się skraplać.

Dobrze pokazuje to prosty przykład dla powietrza o temperaturze około 20°C:

• przy 40% wilgotności punkt rosy wynosi około 6°C,
• przy 50% wilgotności około 9°C,
• przy 60% wilgotności około 12°C.

Oznacza to, że przy 60% wilgotności wystarczy powierzchnia schłodzona do około 12°C, aby pojawiło się ryzyko kondensacji. Przy 40% musi być ona znacznie zimniejsza.

Dlatego podczas dużego mrozu 40–50% wilgotności może dawać większy margines bezpieczeństwa niż utrzymywanie wyniku bliskiego 60%. Nie jest to jednak powód, aby przesuszać cały dom do 25–30%.

Jak prawidłowo zmierzyć wilgotność na poddaszu?

Nawet dobry zakres nic nie znaczy, jeśli pomiar wykonano w złym miejscu.

Higrometru nie należy ustawiać bezpośrednio:

• na parapecie pod oknem dachowym,
• przy zimnej ścianie zewnętrznej,
• nad grzejnikiem,
• obok nawiewnika,
• w łazience tuż po kąpieli,
• przy nawilżaczu lub osuszaczu.

Najbardziej miarodajny będzie pomiar w miejscu reprezentatywnym dla pomieszczenia, z dala od bezpośredniego źródła ciepła, zimna i pary wodnej.

Nie warto również oceniać warunków po jednym odczycie. Lepiej obserwować wilgotność przez kilka dni, szczególnie:

1. rano po nocy,
2. wieczorem,
3. podczas dużego mrozu,
4. po kąpieli lub gotowaniu,
5. po przewietrzeniu pomieszczeń.

Jeżeli przykładowo przez większość dnia wilgotność wynosi 45–50%, ale po kąpieli chwilowo wzrasta do 65%, a następnie szybko spada, sytuacja wygląda inaczej niż przy stałych 65% przez całą dobę.

Liczy się nie tylko maksymalny wynik, ale również czas jego utrzymywania się.

Co zrobić, gdy wilgotność na poddaszu jest za wysoka?

Jeżeli na ogrzewanym poddaszu przez dłuższy czas utrzymuje się ponad 60% wilgotności, najpierw trzeba znaleźć źródło pary wodnej.

Najczęstsze przyczyny to:

• niewydolna wentylacja,
• zamknięte lub zasłonięte nawiewniki,
• suszenie prania wewnątrz,
• łazienka na poddaszu bez skutecznego usuwania wilgoci,
• zbyt niska temperatura pomieszczeń,
• duża ilość wilgoci technologicznej w nowym albo świeżo remontowanym domu.

Najpierw należy więc sprawdzić wentylację i przepływ powietrza. Jednocześnie warto utrzymywać względnie równą temperaturę, ponieważ wychłodzenie pokoju zwiększa wilgotność względną i obniża temperaturę powierzchni.

Jeżeli na szybach już znajduje się woda, trzeba ją usuwać. Pozostawianie skroplin na drewnianej ramie, glifie lub parapecie nie rozwiązuje przyczyny i może z czasem prowadzić do uszkodzeń wykończenia.

Osuszacz może pomóc w ograniczeniu skutków, jednak nie powinien zastępować naprawy niesprawnej wentylacji albo nieszczelnej przegrody.

A co, gdy zimą jest tylko 25–30% wilgotności?

Niska wilgotność w sezonie grzewczym jest częstym zjawiskiem. Zimne powietrze zewnętrzne zawiera mało pary wodnej, a po ogrzaniu w domu jego wilgotność względna mocno spada.

Jeżeli higrometr przez dłuższy czas pokazuje około 25–30%, można najpierw sprawdzić:

• czy pomiar jest prawidłowy,
• czy temperatura w pomieszczeniu nie jest niepotrzebnie wysoka,
• czy wentylacja nie pracuje z nadmierną intensywnością,
• czy podobne wartości występują w innych pokojach.

Nawilżacz może poprawić komfort, ale nie należy ustawiać go tak, aby bez kontroli podnosił wilgotność do 60% lub więcej. Na poddaszu zimne okna i fragmenty skosów mogą zareagować kondensacją znacznie wcześniej.

Dlatego najlepiej zwiększać wilgotność stopniowo i obserwować nie tylko higrometr, lecz także szyby, glify oraz narożniki.

Jak odróżnić problem z wilgotnością od problemu z dachem?

Wysoki wynik na higrometrze nie zawsze oznacza, że przyczyną jest dach. Podobnie mokry fragment poddasza nie zawsze wynika ze zbyt wilgotnego powietrza.

Warto zwrócić uwagę na moment pojawiania się wody.

Jeżeli wilgoć nasila się podczas mrozów, pojawia się na wielu chłodnych powierzchniach i zmniejsza po poprawie wentylacji, bardziej prawdopodobna jest kondensacja.

Natomiast gdy mokra plama powstaje w jednym miejscu głównie po deszczu albo topnieniu śniegu, trzeba brać pod uwagę przeciek.

Niepokojący jest również przypadek, w którym w pomieszczeniu panuje około 40–50% wilgotności, a jeden fragment skosu stale pozostaje mokry. Może to wskazywać na lokalny mostek termiczny, brak izolacji, nieszczelność albo inną wadę przegrody. Samo dalsze obniżanie wilgotności w całym domu nie jest wtedy właściwą naprawą.

Jaki wynik ustawić sobie jako cel?

W typowym ogrzewanym pomieszczeniu na poddaszu rozsądnym celem zimą będzie około 40–50% wilgotności względnej. Zakres do 60% nadal może być prawidłowy, o ile nie pojawiają się skropliny, pleśń ani mokre fragmenty zabudowy.

Podczas silnych mrozów lepiej obserwować dolną część tego przedziału niż dążyć na siłę do 60%.

Na zimnym, nieogrzewanym strychu nie należy natomiast stosować tych samych wartości jako celu. Tam ważniejsze od samego wyniku higrometru są kondensacja, stan drewna i izolacji, szczelność stropu oraz możliwość odprowadzania wilgoci.

Krótko mówiąc: higrometr jest bardzo przydatny, ale nie zastępuje oględzin poddasza. Najlepszy wynik to taki, przy którym zarówno powietrze, jak i konstrukcja pozostają w stabilnych warunkach.

Źródła

• Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim – „Komfort termiczny jesienią”
• Zintegrowana Platforma Edukacyjna – materiały „Temperatura i wilgotność powietrza w mieszkaniu”
• VELUX Polska – materiały dotyczące kondensacji, wilgotności i wentylacji przy oknach
• FAKRO – materiały serwisowe dotyczące kondensacji pary wodnej przy oknach dachowych
• Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie
• ROCKWOOL Polska – materiały dotyczące wymagań cieplno-wilgotnościowych przegród